Un libro, e dous filmes baseados nel, cada semana...ou cada mes..."Viaxes de Gulliver"

       Retomo, xa no outono da vida, un libro que me fascinou de nena e que nunca relera. Fágoo, ademais, recuperando a edición en que o lin no seu día, aquela da Colección RTV que a tantos nos abriu os ollos, xa de nenos,  a obras fundamentais da cultura universal  (e sen adaptar, que tempos...)e atópome cun prólogo  laudatorio de Álvaro Cunqueiro: un achado que garante que, pese ao medo á decepción, iso  non vai ocorrer con esta nova lectura, tan afastada no tempo da primeira, dun libro considerado clásico da literatura infanto-xuvenil e que, en realidade, é unha intelixentísima obra para adultos.

   Coma todo clásico, Viaxes de Gulliver admite múltiples lecturas e clasificacións: libro de viaxes (parodia, parece ser, dos da época); sátira da sociedade e a política   e da condición humana (nada novo baixo o sol desde aquel xa afastado século XVIII) ; ciencia ficción e fantasía (isto último permite que os rapaces se acheguen á súa lectura e a desfruten porque, ademais, está moi ben escrito, cun estilo áxil, expresivo e por veces suavemente humorístico). Esta  lectura que facemos de nenos, dá paso, de adultos, ao desfrute dunha crítica que non deixa "títere con cabeza.".

   O narrador protagonista, que parte dunha postura inocente e mesmo servil cara ao poder, vai evoluindo a unha crítica que remata na misantropía (como parece que lle ocorreu ao seu autor), porque todas as sociedades que visita están corrompidas por vicios e defectos até que, finalmente, a que esperta o seu aprecio é a dos houyhnnms, os "nobres brutos" que superan aos humanos (os odiosos yahoos) en intelixencia e humanidade. Se esa é a ensinanza final, amarga é a visión do mundo que nos deixa Swift...

Viaxes de Gulliver é un dos clásicos que deu lugar a máis versións, secuelas e imitacións literarias e audiovisuais. Destacamos, entre estas últimas, dúas, cosideradas tamén clásicas, sobre todo a estadounidense, e pioneiras do punto de vista técnico .A primeira éViaxes de Gulliver, de Max Fleischer (1939), filme de animación, con  música, enfocado a un público infantil e desprovisto, por tanto, da carga ideolóxica da novela, ademais de ficar reducido o argumento, liberrimamente adaptado, á viaxe a Liliput. É, porén, un filme moi interesante e unha das primeiras longametraxes de animación, na liña que proseguirá  Disney con tanta fortuna até hoxe.

  A outra versión, menos coñecida mais sumamente interesante, é O novo Gulliver, de Aleksandr Ptushko (1935), curioso filme soviético de monicreques animados( esteticamente  expresionistas) que aborda a historia (novamente reducida á viaxe a Liliput) desde unha óptica propagandística, rasgo moi característico do réxime comunista da época. 

   O visionado desdes dous filmes, adaptacións libres e que reproducen o espírito da cultura da época e do lugar onde se produciron, comparado coa lectura do orixinal literario, pode constituír un exercicio interesante para o alumnado que guste de  analizar as relacións entre literatura e cine.

                                                                                                                  S.P.

Un filme, baseado nunha banda deseñada, en homenaxe a Marjane Satrapi. "Persépolis"

   Espertamos hoxe coa terrible noticia da morte (de tristeza, dise  nos xornais) da valente muller e excelente artista Marjane Satrapi que, no ano 2000, publicou o cómic Persépolis", posteriormente levado ao cine, hai xa case vinte anos e, tristemente, de actualidade aínda hoxe. O filme obtivo varios premios, o máis importante dos cales o Premio do Xurado do Festival de Cannes,  que precisamente se celebra o mes de maio. Satrapi obtivo, ademais, o Premio Princesa de Asturias   de Comunicación e Humanidades en 2024. Para homenaxeala, recuperamos unha das primeiras recensións publicadas neste blog, no ano 2015, por unha alumna de Diversificación Curricular, exercicio que facían , con moi bo resultado,  aqueles alumnos, que desfrutaron con madurez e aproveitamento, de sesións de cine de calidade.   

   Descanse en paz Marjane Satrapi.                         

   Esta película está baseada na novela gráfica do mesmo título. As dúas baséanse na vida da autora, Marjane Satrapi desde que, nena en Irán, sofre a revolución que acaba coa súa felicidade. obrigando ás mulleres a cubrirse co veo e non usar roupa axustada; estaba, ademais, prohibido fumar, oír música e beber. Na película cóntase tamén a súa marcha a Austria, xa adolescente, etapa tamén moi desgraciada. Despois, a volta a Irán porque estrañaba á súa familia e, finalmente, polos seus desexos de ser libre, a volta a Europa, xa definitiva.

   A pelicula resultoume moi instrutiva porque non sabía que os iranís vivían coma nós antes da revolución islamista; ademais, transmite valores: para min o principal, que as persoas deberían ser libres para facer o que queiran e dicir o que pensan.

   Os personaxes principais están ben descritos: Marjane é unha rapaza valente e amante da liberdade, igual que o seu tío, un loitador, e a avoa, divertida pero firme nas súas ideas; os pais, dominados polo medo...

   Tecnicamente a película, que é banda deseñada, é moi boa; gustoume especialmente a simboloxía do branco e negro nas analepses, en oposición á cor, no presente desde o que Marjane lembra a súa vida...En definitiva, a película gustoume moito porque mostra a realidade dunha muller que tivo que sufrir a guerra no seu propio país.

                                                                                                                      A.S.

Un filme cada semana...ou cada mes..."Cría cuervos".

    Con motivo do 50 aniversario deste filme, e da súa obtención do Gran Premio do Xurado do Festival de Cannes, ex aequo con La marquise d'O, de Éric Rohmer ( o xurado estaba presidido por Tennessee Williams e contaba, entre os seus membros, con Mario Vargas Llosa), recuperamos a recensión publicada en abril de 2023, como homenaxe, daquela, a Carlos Saura, morto en febreiro do mesno ano e un dos directores máis importantes e prolíficos da historia do noso cine. 

   Recentemente faleceu Carlos Saura, cineasta xa clásico antes da súa morte e, como homenaxe póstuma, comentaremos un dos seus filmes máis coñecidos.Nel, a protagonista adulta, mediante analepse (as anacronías son constantes na película) adoptando a perspectiva da nena (todo ollos, en sentido real e figurado)que foi,  lembra a vida dunha familia burguesa, a súa, na España das últimas décadas do franquismo. O matrimonio mal levado, a causa do machismo do pai, militar, e a insatisfacción da nai, muller frustrada gravemente enferma; as relacións entre criadas e señores...Quen vivise na España desa época recoñecerá esa sociedade, tan distinta da actual, vista cunha ollada fortemente crítica.

   Pero, ademais desa lectura realista  (algúns críticos falaron de "costumismo español") a película é tamén unha reflexión dura, por veces turbadora, sobre o mundo da infancia, todo menos idílico; o propio director afirmou que consideraba a infancia unha das etapas máis terribles do ser humano. Ana, a protagonista, é unha nena observadora, intelixente mais tamén cruel, implacable; non hai idealización da mente infantil senón que se mostran as luces e as sombras da psique humana, e intuímos os efectos da infelicidade e do desequilibrio que provén  da desestruturación familiar, no retrato dunha nena moi ferida. Ecos de Bergman, como suxeriu algunha crítica?

   Saura, cineasta de filmografía moi extensa e variada, introduce nas películas desta etapa, as máis complexas, escenas oníricas; nesta, a mestura entre realidade e irrealidade é menor que noutras, pero tamén se dá, e aprécianse ecos do seu admirado Buñuel.

   Cría Cuervos é un clásico do noso cine e, aínda sendo cine de autor, acadou certo éxito popular: desde o seu ambiguo título até a interpretación de Ana Torrent, con eses ollos cheos de vida propia, sen esquencer a banda sonora, na que destaca a canción "Porque te vas", que os que temos unha certa idade coñecemos e cantaruxamos máis dunha vez e que se converteu nun éxito internacional pese a que, parece ser, non gustaba a ninguén, excepto a Saura, que a mantivo no filme, como el mesmo dixo, coa súa teimosía aragonesa.

   Para concluir, lembremos que a película obtivo prestixiosos recoñecementos internacionais, o que é unha mostra máis da súa calidade.

                                                                                                 S.P.

   

Boletín verán 2026

 

Un filme cada semana...ou cada mes..."Mi querida señorita"

        Con motivo da recente estrea dunha nova versión, disque bastante libre e moi axeitada a  estes  tempos de reivindicación do universo LGTBIQ+, dun clásico do noso cine do tardofranquismo, adiantado ao seu tempo, emítese unha vez máis,  na televisión pública, o orixinal: "M querida señorita" de Jaime de Armiñán, e, unha vez máis véxoo e  comprobo que, pese a detalles de ambientación, que resultan anticuados, e algunha inverosimilitude argumental, conserva a garra que me impresionou no seu día e que o converteu nun clásico de culto. Pese ao atrevido do argumento, parece ser que foi un filme de bastante éxito comercial e, pese a que aínda existía a censura  o ano da súa estrea (1972, vivía Franco) conseguiu sorteala, o cal resulta bastante sorprendente. 

   A película foi definida como o que no seu día se chamou "cine trans" (hoxe cine LGTBIQ+), posto que narra a viaxe vital de Adela, "muller" con características sexuais ambiguas, á busca da súa verdadeira identidade sexual; tendo en conta que na época o tema era tabú e o nivel de coñecemento ao respecto era reducido, o filme resulta un meritorio achegamento, aínda que certamente hoxe resulte un pouco naíf e mesmo impreciso.

   Boa parte da forza do filme repousa sobre as excelentes interpretacións (que "actorazos" había daquela...), especialmente a da "parella" protagonista (que desprende o que hoxe se denomina "química")e moi en especial a do protagonista absoluto, José Luis López Vázquez, quen, parece, ao principio non quería facer un papel que, mesmo do punto de vista físico, non parecía o máis axeitado para el, bastante tendente, ademais,  ao histrionismo; un perigo isto último para dar credibilidde ao personaxe.  O resultado foi, porén, unha actuación sensible e sobria, que crea un filme que, basculando entre comedia e drama, provoca emocións intensas no espectador (ao cal colabora a elección do "Estudio número 3" de Chopin como banda sonora dos momentos máis emotivos). 

   A película bordea ás veces a fronteira entre o sublime e o ridículo, pero sae airosa e mantén a atención do espectador  até a última escena, unha desas escenas que quedaron para a historia dos finais máis impresionantes da historia do cine e que, parece, sorprendeu ao mesmísimo George Cukor (o filme concorreu aos Óscar na categoría de Mellor filme estranxeiro, que finalmente  gañou nada menos que Luis Buñuel) quen acabou contratando a López Vázquez para un pequeno papel.

   Aínda que "Mi querida señorita" foi fundamentalmente recoñecida pola súa temática transgresora, hai outras lecturas, complementarias a esta, que enriquecen o seu visionado. Así, nela móstrase a vida na España dos últimos anos do franquismo, especialmente na  sociedade pequeno burguesa de provincias (a primeira metade da película rodouse, por certo, en Galicia) cunha visión crítica, especialmente,  do papel reservado ás mulleres, co cal, a viaxe vital de Adela até chegar a Juan representaría a conquista da verdadeira identidade, o que dá ao filme un sentido bastante transcendental. É, ademais,  unha película  de amor, libre, transgresor, que estala na mencionada escena final, marabillosa.

   Se o noso alumnado acode a ver a versión actual , a de Netflix, seguramente máis acorde coa súa sensibilidade, pode tamén achegarse a este clásico que no seu día impresionou aos seus maiores e que xa é historia do noso cine.

                                                                                                                                S.P.                                                                      

   

 

Encontros con... Manuel Núñez Singala

 

Día do Libro