Un filme, baseado nun libro, cada semana...ou cada mes... Testemuña de cargo"

    A punto de rematar o ano en que se cumpre  o 50 aniversario da morte de Agatha Christie, a  chamada "raíña do suspense", autora cuxas obras foron levadas, con desiguais resultados, ao cine (e á televisión), en moitas ocasións, comentaremos unha das consideradas un clásico, que, por certo, non está protagonizada por Hércules Poirot, o detective que, xunto con Sherlock Holmes, máis caras diferentes nos mostrou na pantalla. Trátase de Testemuña de cargo, relato breve que a propia autora adaptou ao teatro e que, a partir desta versión, Billy Wilder levou ao cine, contando con varios intérpretes dos grandes e recreando a atmosfera tipicamente inglesa, incluído o humor , tan característicos das obras de Christie, dun xeito que algúns críticos cualifican de "hitchcockiano". Ao non coñecer o texto teatral, compararei o relato orixinario co filme; na miña opinión, lectora  apaixonada que fun no seu día desta autora, trátase dun dos poucos exemplos de película superior á obra literaria na que se basea (a  min, esta última, e pese a ser unha das máis celebradas da autora, non foi das que máis me gustaron, aínda que lle recoñezo un nervio e unha capacidade de síntese notables).

   O relato é un estimable exemplo de trama xudicial, sintético, áxil e intelixente, cun final, como soe ocorrer na autora, sorprendente. Porén, debido á súa brevidade, o argumento céntrase nun caso de acusación de asasinato   e xuízo do sospeitoso, coa insólita intervención, coma testemuña de cargo, da súa muller, narrado en boa parte desde o punto de vista do avogado defensor;  este personaxe  atinxe no filme un papel protagonista e aporta, coas súas afiadas intervencións verbais, un toque de sarcástico humor que no relato case non se percibe. O actor que lle dá vida, Charles Laughton, un grande que se transforma absolutamente no  personaxe, concentra a presenza do humor retranqueiro, especialmente nos excelentes diálogos coa súa enfermeira (quizais a química entre ambos actores, matrimonio na vida real, traspasou á ficción). O outro personaxe protagonista, a testemuña de cargo, esquematicamente desenvolvido no conto, obtén, na interpretación de Marlene Dietrich, un toque de misterio e ambigüidade que o fai moi interesante.

   Se a película é máis atractiva que o conto por unha maior profundidade dos personaxes  e pola presenza do humor, o final, na miña opinión un "pegote"sobre o soberbio final do conto, desloce na película o até entón impecable desenvolvemento xa que resulta, aínda que moi efectista, excesivo, mesmo inverosímil e, sobre todo, innecesario, aínda que hai gustos para todo e a moitos encantoulles  ese xeito de xustiza poética  que anula a ambigüidade moral do desenlace orixinal.                            

                                                                                                                                            S.P.

  

Horario

 

Un filme cada semana...ou cada mes..."Segredos e mentiras".

   A Concha de Ouro do último Festival de Cine de San Sebastián foi concedida a semana pasada ao cineasta inglés Mike Leigh polo seu filme Tender loving care, co que vai abandonar, por motivos de saúde, o cine. Á espera de podelo ver, comentamos o que quizais sexa o  seu filme máis coñecido,  un filme que presenta as principais características da obra deste autor e que se pode considerar xa un clásico da historia do cine.

   Mike Leigh é un director que pertence ao denominado "realismo social británico", tendencia cinematográfica que retrata a vida das clases medias e baixas, moitas veces cun forte compoñente de denuncia. Non é isto último o caso deste multipremiado e internacionalmente exitoso filme que, aínda que mostra o día a día dos habitantes do Londres que non visitan os turistas, se centra no conflito emocional dunha familia disfuncional onde case todos gardan segredos ben agachados.

   Aínda que o filme ten tendencia ao protagonismo colectivo, o fío principal  refírese á aparición da filla dada en adopción por Cynthia Rose Purley, muller de precario equilibrio emocional e relacional. A historia está moi ben narrada e, aínda que é un melodrama, tamén se pode dicir que presenta trazos de filme de intriga, porque até o seu desenlace mantén ao espectador expectante sobre que vai pasar con esa Hortense que irrompe na vida de Cynthia Rose para transformala absolutamente. Este desenvolvemento leva a un catártico clímax final, que afecta a toda a familia e deixa paso a un breve anticlímax que supón un esperanzador final aberto.

   O filme resulta, en xeral, duro, como as vidas dos protagonistas, seres frustrados que arrastran serios traumas e decepcións. Curiosamente Hortense, que debería ser o personaxe máis desventurado, resulta ser, polo seu equilibrio, o aire fresco que a familia necesitaba para renovarse. Pola contra, Cynthia Rose resulta excesiva na súa neurose e, pese ás louvanzas e o Globo de Ouro  recibido por Brenda Blethyn, a actriz que a protagoniza, resulta algo sobreactuada. 

   O ton do filme é, en xeral, melancólico, gris; os breves momentos humorísticos  concéntranse nas escenas nas que Maurice, irmán de Cynthia Rose e personaxe ecuánime e bondadoso, fotografía os seus clientes, que representan un extravagante catálogo de actitudes humanas. Como se dixo, os momentos máis luminosos  ofrécenolos Hortense, que resulta ser un regalo para uns seres bastante deseperanzados.

   Os (poucos) detractores do filme compárano,  pola desmesura  dalgúns elementos argumentais, cos "culebróns" televisivos e seguramente non lles falte razón, mais, pese a eses excesos e certa  inverosimilitude no relativo á maternidade e adopción de Hortense, é un filme que consegue emocionar e que, durante as máis de dúas horas que dura, mantén ao espectador pegado á pantalla. Está considerado un clásico do cine dos anos 90 do pasado século, polo que sería interesante para os alumnos que aínda non o visen e  que amen o cine.

"                                                                                                          S. P.

Un libro cada semana...ou cada mes..."No galo de ferro" .

   Acaba de celebrarse o 50 aniverasrio da morte de Mao Tse-Tung, e, aínda que a China actual evolui, supoñemos, bastante nestes anos , segue resultando interesante a lectura do libro  No galo de  Ferro, de Paul Théroux, cuxa recensión, unha das máis antigas publicadas no blog,  recuperamos. 

      

Viaxamos á China post-maoísta (1986) acompañando a Paul Théroux, que colle o tren en Londres, atravesa Europa e chega a Rusia, onde colle o Orient Express, que o levará a Mongolia. Percorre despois toda China e finaliza no Tíbet.

        A viaxe é longa e interesantísima, por veces incómoda (ese frío, imposible de evitar...) Théroux fala con todo tipo de viaxeiros, que ofrecen unha visión  entre crítica e  desencantada, da chamada "revolución cultural"(sorprende o pobre concepto que,  en xeral, teñen de Mao). Chámanos tamén a atención que habitualmente o viaxeiro vai acompañado de "guías" subministrados polo goberno, que se encargan, supoñemos, de que non "investigue" máis da conta...

       China móstrase como un país complexo, variado, chocante en moitos aspectos. A impresión é que  Théroux non se sentiu a gusto;  de feito, case ao final, menciona Lhasa, a capital do Tíbet, como o único lugar onde desfrutou e que lamentou abandonar. En todo caso, acompañalo no galo de ferro resultou unha experiencia estupenda. 

                                                                  S. P.

Un libro, e dous filmes baseados nel, cada semana...ou cada mes..."Viaxes de Gulliver"

       Retomo, xa no outono da vida, un libro que me fascinou de nena e que nunca relera. Fágoo, ademais, recuperando a edición en que o lin no seu día, aquela da Colección RTV que a tantos nos abriu os ollos, xa de nenos,  a obras fundamentais da cultura universal  (e sen adaptar, que tempos...)e atópome cun prólogo  laudatorio de Álvaro Cunqueiro: un achado que garante que, pese ao medo á decepción, iso  non vai ocorrer con esta nova lectura, tan afastada no tempo da primeira, dun libro considerado clásico da literatura infanto-xuvenil e que, en realidade, é unha intelixentísima obra para adultos.

   Coma todo clásico, Viaxes de Gulliver admite múltiples lecturas e clasificacións: libro de viaxes (parodia, parece ser, dos da época); sátira da sociedade e a política   e da condición humana (nada novo baixo o sol desde aquel xa afastado século XVIII) ; ciencia ficción e fantasía (isto último permite que os rapaces se acheguen á súa lectura e a desfruten porque, ademais, está moi ben escrito, cun estilo áxil, expresivo e por veces suavemente humorístico). Esta  lectura que facemos de nenos, dá paso, de adultos, ao desfrute dunha crítica que non deixa "títere con cabeza.".

   O narrador protagonista, que parte dunha postura inocente e mesmo servil cara ao poder, vai evoluindo a unha crítica que remata na misantropía (como parece que lle ocorreu ao seu autor), porque todas as sociedades que visita están corrompidas por vicios e defectos até que, finalmente, a que esperta o seu aprecio é a dos houyhnnms, os "nobres brutos" que superan aos humanos (os odiosos yahoos) en intelixencia e humanidade. Se esa é a ensinanza final, amarga é a visión do mundo que nos deixa Swift...

Viaxes de Gulliver é un dos clásicos que deu lugar a máis versións, secuelas e imitacións literarias e audiovisuais. Destacamos, entre estas últimas, dúas, cosideradas tamén clásicas, sobre todo a estadounidense, e pioneiras do punto de vista técnico .A primeira éViaxes de Gulliver, de Max Fleischer (1939), filme de animación, con  música, enfocado a un público infantil e desprovisto, por tanto, da carga ideolóxica da novela, ademais de ficar reducido o argumento, liberrimamente adaptado, á viaxe a Liliput. É, porén, un filme moi interesante e unha das primeiras longametraxes de animación, na liña que proseguirá  Disney con tanta fortuna até hoxe.

  A outra versión, menos coñecida mais sumamente interesante, é O novo Gulliver, de Aleksandr Ptushko (1935), curioso filme soviético de monicreques animados( esteticamente  expresionistas) que aborda a historia (novamente reducida á viaxe a Liliput) desde unha óptica propagandística, rasgo moi característico do réxime comunista da época. 

   O visionado desdes dous filmes, adaptacións libres e que reproducen o espírito da cultura da época e do lugar onde se produciron, comparado coa lectura do orixinal literario, pode constituír un exercicio interesante para o alumnado que guste de  analizar as relacións entre literatura e cine.

                                                                                                                  S.P.

Un filme, baseado nunha banda deseñada, en homenaxe a Marjane Satrapi. "Persépolis"

   Espertamos hoxe coa terrible noticia da morte (de tristeza, dise  nos xornais) da valente muller e excelente artista Marjane Satrapi que, no ano 2000, publicou o cómic Persépolis", posteriormente levado ao cine, hai xa case vinte anos e, tristemente, de actualidade aínda hoxe. O filme obtivo varios premios, o máis importante dos cales o Premio do Xurado do Festival de Cannes,  que precisamente se celebra o mes de maio. Satrapi obtivo, ademais, o Premio Princesa de Asturias   de Comunicación e Humanidades en 2024. Para homenaxeala, recuperamos unha das primeiras recensións publicadas neste blog, no ano 2015, por unha alumna de Diversificación Curricular, exercicio que facían , con moi bo resultado,  aqueles alumnos, que desfrutaron con madurez e aproveitamento, de sesións de cine de calidade.   

   Descanse en paz Marjane Satrapi.                         

   Esta película está baseada na novela gráfica do mesmo título. As dúas baséanse na vida da autora, Marjane Satrapi desde que, nena en Irán, sofre a revolución que acaba coa súa felicidade. obrigando ás mulleres a cubrirse co veo e non usar roupa axustada; estaba, ademais, prohibido fumar, oír música e beber. Na película cóntase tamén a súa marcha a Austria, xa adolescente, etapa tamén moi desgraciada. Despois, a volta a Irán porque estrañaba á súa familia e, finalmente, polos seus desexos de ser libre, a volta a Europa, xa definitiva.

   A pelicula resultoume moi instrutiva porque non sabía que os iranís vivían coma nós antes da revolución islamista; ademais, transmite valores: para min o principal, que as persoas deberían ser libres para facer o que queiran e dicir o que pensan.

   Os personaxes principais están ben descritos: Marjane é unha rapaza valente e amante da liberdade, igual que o seu tío, un loitador, e a avoa, divertida pero firme nas súas ideas; os pais, dominados polo medo...

   Tecnicamente a película, que é banda deseñada, é moi boa; gustoume especialmente a simboloxía do branco e negro nas analepses, en oposición á cor, no presente desde o que Marjane lembra a súa vida...En definitiva, a película gustoume moito porque mostra a realidade dunha muller que tivo que sufrir a guerra no seu propio país.

                                                                                                                      A.S.

Un filme cada semana...ou cada mes..."Cría cuervos".

    Con motivo do 50 aniversario deste filme, e da súa obtención do Gran Premio do Xurado do Festival de Cannes, ex aequo con La marquise d'O, de Éric Rohmer ( o xurado estaba presidido por Tennessee Williams e contaba, entre os seus membros, con Mario Vargas Llosa), recuperamos a recensión publicada en abril de 2023, como homenaxe, daquela, a Carlos Saura, morto en febreiro do mesno ano e un dos directores máis importantes e prolíficos da historia do noso cine. 

   Recentemente faleceu Carlos Saura, cineasta xa clásico antes da súa morte e, como homenaxe póstuma, comentaremos un dos seus filmes máis coñecidos.Nel, a protagonista adulta, mediante analepse (as anacronías son constantes na película) adoptando a perspectiva da nena (todo ollos, en sentido real e figurado)que foi,  lembra a vida dunha familia burguesa, a súa, na España das últimas décadas do franquismo. O matrimonio mal levado, a causa do machismo do pai, militar, e a insatisfacción da nai, muller frustrada gravemente enferma; as relacións entre criadas e señores...Quen vivise na España desa época recoñecerá esa sociedade, tan distinta da actual, vista cunha ollada fortemente crítica.

   Pero, ademais desa lectura realista  (algúns críticos falaron de "costumismo español") a película é tamén unha reflexión dura, por veces turbadora, sobre o mundo da infancia, todo menos idílico; o propio director afirmou que consideraba a infancia unha das etapas máis terribles do ser humano. Ana, a protagonista, é unha nena observadora, intelixente mais tamén cruel, implacable; non hai idealización da mente infantil senón que se mostran as luces e as sombras da psique humana, e intuímos os efectos da infelicidade e do desequilibrio que provén  da desestruturación familiar, no retrato dunha nena moi ferida. Ecos de Bergman, como suxeriu algunha crítica?

   Saura, cineasta de filmografía moi extensa e variada, introduce nas películas desta etapa, as máis complexas, escenas oníricas; nesta, a mestura entre realidade e irrealidade é menor que noutras, pero tamén se dá, e aprécianse ecos do seu admirado Buñuel.

   Cría Cuervos é un clásico do noso cine e, aínda sendo cine de autor, acadou certo éxito popular: desde o seu ambiguo título até a interpretación de Ana Torrent, con eses ollos cheos de vida propia, sen esquencer a banda sonora, na que destaca a canción "Porque te vas", que os que temos unha certa idade coñecemos e cantaruxamos máis dunha vez e que se converteu nun éxito internacional pese a que, parece ser, non gustaba a ninguén, excepto a Saura, que a mantivo no filme, como el mesmo dixo, coa súa teimosía aragonesa.

   Para concluir, lembremos que a película obtivo prestixiosos recoñecementos internacionais, o que é unha mostra máis da súa calidade.

                                                                                                 S.P.